کبوتر نامهبر مسیر را با استفاده از گوش خود پیدا میکند
دانشمندان در سالهای اخیر به یکی از شگفتانگیزترین رازهای طبیعت پی بردهاند؛ اینکه کبوترهای نامهبر چگونه از فاصلههای بسیار دور، بدون جیپیاس و نقشه، مقصدشان را پیدا میکنند.
پژوهشهای جدید نشان میدهد که پاسخ این معما نه در چشم و نه در بینی، بلکه در گوش داخلی کبوترها نهفته است؛ جایی که بهطور غیرمنتظرهای نقش یک قطبنمای زیستی را ایفا میکند.
کبوترهای نامهبر قرنها است که توسط انسانها برای ارسال پیام استفاده میشوند. آنها قادر اند از صدها کیلومتر دورتر، حتا از مناطقی که هرگز قبلا ندیدهاند، دقیق به محل زندگی خود بازگردند.
برای مدتها تصور میشد این توانایی به حافظه بصری، موقعیت خورشید یا حس بویایی کبوترها ارتباط دارد، اما تحقیقات علمی نشان داده است که میدان مقناطیسی زمین نقش کلیدی در این فرآیند دارد.
نقطه عطف این پژوهشها به دهه ۱۹۶۰ میلادی در ایالات متحده بازمیگردد؛ زمانی که ویلیام کیتون، دانشمند امریکایی دریافت، بستن آهنربای کوچک به بدن کبوتر باعث «اختلال در جهتیابی» آنها میشود.
این آزمایش نخستین شواهد مستدل را ارائه کرد که کبوترها از میدان مقناطیسی زمین بهعنوان مسیریاب استفاده میکنند.
با این حال، پرسش اصلی همچنان باقی بود: این پرندگان دقیقا چگونه میدان مقناطیسی را حس میکنند؟
پاسخ این سؤال در پژوهشهای پیشرفتهتر دهههای اخیر روشنتر شده است.
مجله علمی نیچر در ماه نوامبر ۲۰۲۵ گزارشی منتشر کرد که در آن آمده است، کبوتر با استفاده از گوش خود مسیر را پیدا میکند.
طبق این گزارش، دانشمندان دریافتهاند که ساختارهای دهلیز گوش داخلی کبوتر قادر به تشخیص تغییرات بسیار ضعیف میدان مقناطیسی زمین است. در صورتی که ، در حالت عادی این بخش مسوول تعادل و تشخیص حرکت سر است.
پژوهشگران توضیح میدهند که هنگام حرکت کبوتر، میدان مقناطیسی باعث ایجاد جریانهای الکتریکی بسیار خفیف در مایعات گوش داخلی این پرنده میشود.
همین تغییرات توسط سلولهای مویی حساس دریافت شده و از طریق عصب دهلیزی به مغز منتقل میشود.
در مغز کبوتر، این سیگنالها در نواحی مرتبط با جهتیابی، مانند هستههای دهلیزی و هیپوکامپوس، پردازش میشوند.
نتیجه این فرآیند، شکلگیری نوعی «نقشه مقناطیسی درونی» است که به پرنده اجازه میدهد موقعیت و جهت خود را نسبت به خانه یا محل دایمی زندگیاش تشخیص دهد.
بنابراین میتوان گفت کبوتر مسیر را با گوش خود حس میکند، نه فقط با چشم.
دانشمندان تأکید میکنند که این سیستم به تنهایی عمل نمیکند و با نشانههای دیگر مانند خورشید، بو و تجربه و خاطرهی دیداری کبوتر از زمین، ترکیب میشود.
با این حال، کشف نقش گوش داخلی در حس مقناطیسی، نگاه پژوهشگران به جهتیابی حیوانات را متحول کرده و الهامبخش تحقیقات جدید شده است.
