بازبرنامهریزی سلولها؛ آیا این کشف جدید واقعا از پیر شدن بشر جلوگیری میکند؟
دانشمندان در آستانه یک تحول مهم در زیستپزشکی قرار دارند: آغاز نخستین آزمایش انسانی روشی که هدف آن «جوانسازی سلولها» و معکوس کردن روند پیری است. این رویکرد که با عنوان «بازبرنامهریزی جزئی سلولها» شناخته میشود، تلاش میکند بدون تغییر کامل هویت سلول، آن را به وضعیت جوانتر بازگرداند.
مجله علمی نیچر سهشنبه، ۷ اپریل در گزارشی نوشت که نخستین بار چشمپزشکی به نام یوانچنگ رایان لو متوجه این ایده شد.
ایده علمی بازبرنامهریزی سلولها چیست؟
نیچر نوشته است که در این روش، پژوهشگران از مجموعهای از ژنها استفاده میکنند تا بتوانند زمان بیولوژیکی سلول را به عقب برگردانند. برخلاف روشهای قبلی که سلول را کاملا به حالت بنیادی تبدیل میکردند، در اینجا فرآیند در میانه راه متوقف میشود تا سلول ضمن حفظ هویت خود، عملکرد جوانتر پیدا کند.
هدف اصلی، ترمیم بافتهای آسیبدیده بدون ایجاد اختلالات خطرناک است.
ایدهی اصلی بازبرنامهریزی سلولی ۲۰ سال قبل در دانشگاه کیوتوی جاپان مطرح شد، اما این فناوری پس از سالها آزمایش روی حیوانات، اکنون به مرحله حساس آزمایش انسانی رسیده است.
نیچر نوشته است که در مطالعات پیشین روی موشها، نتایج امیدوارکنندهای به دست آمده؛ از جمله بهبود عملکرد عضلات، بازسازی بافتها و حتا افزایش طول عمر.
این موفقیتها امیدها را برای انتقال این روش به انسان افزایش داده است.
نخستین کاربرد این روش قرار است در درمان آسیبهای چشمی مرتبط با افزایش سن آزمایش شود.
پژوهشگران امیدوارند بتوانند با این تکنیک، سلولهای عصبی آسیبدیده را ترمیم کرده و بخشی از بینایی از دسترفته را بازگردانند.
در صورت موفقیت، دامنه کاربرد آن میتواند به اندامهایی مانند گرده، جگر و حتا مغز گسترش یابد.
مرز باریک درمان و خطر
نویسندهی این تحقیق میگوید با وجود این امیدها، نگرانیهای مهمی نیز وجود دارد. اگر سلولها بیش از حد بازبرنامهریزی شوند، ممکن است هویت خود را از دست داده و به سلولهایی با رشد کنترلنشده تبدیل شوند؛ وضعیتی که میتواند به سرطان منجر شود.
به همین دلیل، کنترل دقیق این فرآیند حیاتی است و یکی از اهداف اصلی آزمایشهای انسانی، بررسی ایمنی آن در بلندمدت است.
این حوزه به سرعت به یکی از جذابترین زمینههای سرمایهگذاری در فناوری زیستی تبدیل شده است.
طبق گزارش، میلیاردها دالر سرمایه وارد این بخش شده و شرکتهای نوآور در حال رقابت برای توسعه درمانهای مبتنی بر جوانسازی سلولی هستند.
این توجه گسترده نشان میدهد که بسیاری از متخصصان، این فناوری را بالقوه تحولآفرین میدانند.
بازبرنامهریزی جزئی سلولها میتواند تعریف ما از پیری را تغییر دهد و راه را برای درمان بیماریهای مرتبط با سن هموار کند.
با این حال، این فناوری هنوز در مراحل اولیه قرار دارد و موفقیت آن به نتایج آزمایشهای انسانی وابسته است.
پس از تحقیقات بیشتر و آزمایشهای انسانی مشخص خواهد شد که آیا این رویکرد میتواند به یکی از بزرگترین دستاوردهای پزشکی قرن تبدیل شود و روند پیری بشر را کاهش دهد یا نه.
