افتتاح هفتادوششمین جشنواره بینالمللی فیلم برلین با فیلمی از افغانستان، تصویری از موفقیت و درخشش جهانی سینمای این کشور ارائه میدهد؛ اما همزمان، زندگی بسیاری از فیلمسازان افغانستانی در آلمان روایت دیگری از حاشیهنشینی، دشواریهای معیشتی و چالشهای ادغام حرفهای را بازگو میکند.
یک رسانه آلمانی در گزارشی بهتاریخ ۲۲ دلو/۱۱ فبروری، در حالی که این افتتاح تاریخی را «رویدادی کمسابقه» و نشانهای از بلوغ سینمای افغانستان در تبعید خوانده، همزمان به وضعیت دشوار بسیاری از فیلمسازان این کشور در آلمان نیز پرداخته است.
جشنواره بینالمللی فیلم برلین امسال برای نخستینبار با فیلم «مردان خوب وجود ندارند» به کارگردانی شهربانو سادات افتتاح شد؛ رویدادی که بهعنوان نقطه عطفی در تاریخ سینمای افغانستان توصیف شده است.
شهربانو سادات پس از بازگشت طالبان در سال ۲۰۲۱ افغانستان را ترک کرد و اکنون در آلمان زندگی میکند. موفقیت او در برلین برای بسیاری از فیلمسازان افغانستان الهامبخش است، اما واقعیت زندگی حرفهای شمار زیادی از آنان متفاوت است.
بسیاری از فیلمسازان افغانستان در آلمان با نبود شبکههای حرفهای، محدودیت در دسترسی به حمایتهای مالی سینمایی و مشکلات زبانی و اجتماعی روبهرو هستند.
در میان چهرههای فرهنگی افغانستان ساکن آلمان، اعضای پیشین گروه فیلمسازی Jump Cut نیز حضور دارند. علی حسینی، یکی از اعضای این گروه، چهار سال است که در آلمان زندگی میکند، اما به کمکهای دولتی وابسته است.
او میگوید: «در افغانستان فیلمساز بودم. فیلمهای کوتاه من جوایزی بردهاند. میتوانم کارم را اینجا ادامه دهم، اما اول باید زبان آلمانی را روان صحبت کنم.»
برخلاف فیلمسازان ایرانی در آلمان، کارگردانان افغانستان از حمایت و لابی در میان منتقدان آلمانی برخوردار نیستند. مطبوعات سینمایی آلمان با سینمای ایران و پیوندهای فرهنگی و زبانی آن آشنا هستند، اما درباره سینمای افغانستان شناخت اندکی وجود دارد.
جمیل جلا و جلال حسینی، که بهعنوان بخشی از گروه Jump Cut با هم کار میکنند، چند سالی است در آلمان بهسر میبرند. جلا میگوید: «چهار سال در دانشگاه هنرهای زیبای هامبورگ تحصیل کردم و متوجه شدم برقراری دوستی و ایجاد شبکههای حرفهای بسیار دشوار است.»
حسینی همچنان فیلمنامه مینویسد و فیلم کوتاه میسازد. او با سازوکارهای حمایت مالی منطقهای آشناست، اما هنوز کمکهزینه قابلتوجهی دریافت نکرده است.
در چنین شرایطی، سینمای افغانستان میان دو تصویر متضاد حرکت میکند: حضور بر فرش قرمز یکی از مهمترین جشنوارههای جهان و تلاش روزمره برای بقا و دیدهشدن در تبعید.
