با تشدید روند بازداشت و اخراج اجباری مهاجران افغانستانی از پاکستان، هر روز ده‌ها زن، مرد و کودک در راهروهای دادگاه عالی پیشاور گرد هم می‌آیند؛ جایی که برای بسیاری از آنان آخرین امید برای جلوگیری از اخراج، تمدید اقامت یا حفظ فرصت اسکان مجدد در کشورهای دیگر است.

خبرنگار اکسوس با حضور در دادگاه عالی پیشاور با شماری از مهاجران افغانستانی گفت‌وگو کرده است. بیشتر آنان می‌گویند پس از توقف تمدید ویزا، افزایش بازداشت‌ها و بی‌پاسخ ماندن مراجعات اداری، دیگر هیچ راهی جز مراجعه به دادگاه برایشان باقی نمانده است.

در میان مراجعه‌کنندگان، خبرنگاران، نظامیان پیشین، فعالان مدنی، هنرمندان و خانواده‌هایی دیده می‌شوند که پس از بازگشت گروه طالبان به قدرت، افغانستان را ترک کرده‌اند و اکنون خود را میان بلاتکلیفی و خطر اخراج گرفتار می‌بینند.

بسیاری از این افراد می‌گویند سال‌ها در پاکستان زندگی کرده‌اند، فرزندانشان در همین کشور به دنیا آمده یا بزرگ شده‌اند و پرونده‌های مهاجرتی‌شان در سازمان ملل یا کشورهای غربی هنوز در حال بررسی است. با این حال، سیاست سخت‌گیرانه دولت پاکستان، آنان را در معرض بازداشت و اخراج قرار داده است؛ وضعیتی که به گفته مهاجران، زندگی هزاران خانواده را به بحرانی بی‌سابقه تبدیل کرده است.

محمدنبی، ۵۸ ساله، یکی از این مهاجران است. او چهار سال پیش پس از سقوط دولت پیشین افغانستان وارد پاکستان شد. پرونده اسکان مجددش هنوز در یکی از کشورهای غربی در حال بررسی است، اما از زمانی که پاکستان روند تمدید ویزای شهروندان افغانستان را متوقف کرده، هر روز با نگرانی از خانه خارج می‌شود.

او می‌گوید:«هر بار که از خانه بیرون می‌شوم، نمی‌دانم شب برمی‌گردم یا نه. اگر پولیس مرا بازداشت کند، ممکن است پیش از بررسی پرونده‌ام اخراج شوم. امروز تنها امید من دادگاه عالی پیشاور است.»

محمدنبی می‌گوید ده‌ها نفر از دوستان و همکارانش نیز به دادگاه مراجعه کرده‌اند، زیرا هیچ اداره‌ای حاضر نیست درباره وضعیت اقامت آنان پاسخ روشنی بدهد. به گفته او، دادگاه تنها نهادی است که هنوز به شکایت مهاجران رسیدگی می‌کند، هرچند روند رسیدگی نیز زمان‌بر است و اضطراب خانواده‌ها را کاهش نمی‌دهد.

فرشته، فعال مدنی و مادر سه کودک، نیز از جمله کسانی است که پس از تهدیدهای طالبان به پاکستان پناه آورده است. او می‌گوید پرونده انتقال خانواده‌اش به کشور سوم در حال بررسی است، اما طولانی شدن این روند باعث شده هر روز نگران بازداشت و اخراج باشند.

او می‌گوید:«کمیساریای عالی پناهندگان به ما گفته منتظر بمانید، اما پولیس منتظر نمی‌ماند. چندین بار برای بازداشت افغان‌ها به محل زندگی ما آمده‌اند. اگر حکم دادگاه را نداشتیم، شاید امروز در افغانستان بودیم.»

فرشته می‌گوید فرزندانش ماه‌هاست از ترس بازداشت والدین‌شان جرأت بیرون رفتن از خانه را ندارند. او می‌افزاید خانواده‌هایی که از تهدید طالبان گریخته‌اند، اکنون در پاکستان نیز احساس امنیت نمی‌کنند و هر لحظه نگران پایان یافتن آخرین فرصت قانونی برای ماندن هستند.

عبدالله، خبرنگاری که بیش از دو سال است در پاکستان زندگی می‌کند، می‌گوید از حدود یک سال پیش دولت پاکستان نه ویزای او را تمدید کرده و نه امکان دریافت ویزای جدید را فراهم ساخته است. او اکنون همراه همسر و دو فرزندش با خطر اخراج روبه‌رو است.

او می‌گوید:«ما از افغانستان به دلیل تهدیدهای امنیتی فرار کردیم، اما امروز در پاکستان نیز هیچ آینده‌ای نداریم. انتظار داریم دولت پاکستان قوانین مربوط به مهاجرانی را که پرونده‌هایشان در حال بررسی است، رعایت کند و ما را پیش از تصمیم نهایی اخراج نکند.»

عبدالله می‌گوید هر هفته همراه ده‌ها خانواده دیگر میان دادگاه، دفاتر سازمان ملل و اداره‌های مهاجرت در رفت‌وآمد است، اما هنوز پاسخ روشنی دریافت نکرده است. او معتقد است بلاتکلیفی، فشار روانی سنگینی بر خانواده‌های افغانستانی وارد کرده و آینده هزاران کودک را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

در همین حال، سیف‌الله محب کاکاخیل، وکیل مدافع شماری از مهاجران افغانستانی، می‌گوید در ماه‌های اخیر شمار پرونده‌های مربوط به جلوگیری از اخراج به شکل کم‌سابقه‌ای افزایش یافته است.

به گفته او، دادگاه عالی پیشاور در چندین پرونده، دولت پاکستان را از اخراج متقاضیان تا زمان تصمیم نهایی منع کرده است.

او می‌گوید:«افرادی که پرونده اقامت، تابعیت، پناهندگی یا اسکان مجدد آنان در حال رسیدگی است، مطابق قانون حق دارند تا پایان روند قضایی و اداری در پاکستان بمانند. دادگاه نیز در چندین پرونده این موضوع را تأیید کرده است.»

این وکیل تأکید می‌کند که بسیاری از مهاجران از حقوق قانونی خود آگاه نیستند و تصور می‌کنند پس از دریافت اخطار اخراج دیگر هیچ راهی برای دفاع ندارند، در حالی که مراجعه به دادگاه می‌تواند اجرای حکم اخراج را متوقف کند.

با این حال، مهاجران افغانستانی می‌گویند اتکا به دادگاه، بیش از آن‌که نشانه اجرای عدالت باشد، نتیجه بسته شدن همه راه‌های دیگر است. آنان معتقدند توقف تمدید ویزا، بازداشت‌های گسترده و تهدید مداوم به اخراج، هزاران خانواده را در وضعیتی از ترس و بلاتکلیفی قرار داده است؛ وضعیتی که دادگاه عالی پیشاور را به آخرین پناهگاه حقوقی آنان تبدیل کرده است.