ضیا آریانژاد، عضو پیشین مجلس نمایندگان افغانستان می‌گوید طالبان را نباید براساس تعلق قومی یا جغرافیا و یا شاخص دیگری دسته‌بندی کرد، بلکه همه‌ی طالبان را باید به یک چشم دید و به عنوان «تروریست» غیرقابل تغییر شناخت.

آریانژاد در گفت‌وگویی با اکسوس، فرق قائل شدن میان اعضای طالبان و دسته‌بندی طالبان به خوب و بد یا تاجیک و پشتون و تعریفی که زمینه‌ی برائت آنان از جنایت‌های‌‎شان را فراهم سازد، «خیانت ملی» خواند.

او گفت که دسته‌بندی طالبان و امیدواری به اینکه شاید یک طالب به دلیل تعلق قومی به تاجیکان، تغییر کند و به سرنوشت قوم خود بیندیشد، یک خوش‌باوری ناحق است.

آریانژاد در مورد جنجال‌های اخیر ملا جمعه‌خان فاتح در بدخشان گفت: «ملا جمعه هیچ‌وقت ارتباطاتش را با طالبان قطع نکرده بود؛ دوامدار به طالبان پیام می‌داد، به مزدوری خود قسم می‌خورد و به هبت‌الله ابراز تعهد می‌کرد.»

او ادعاهایی را که گویا ملا جمعه در پی بازگشت «حاکمیت اداره محلی ولسوالی‌های درواز» به دست مردم بدخشان است و یا در مورد «آموزش زنان» دیدگاه متفاوتی از رهبر طالبان دارد، نادرست می‌داند.

آقای آریانژاد می‌گوید: «این ادعاهایی که گویا ملا جمعه حقوق زن، مکتب رفتن دختران و آزادی دروازها را بخواهد، متأسفانه حرف یک تعداد آدم‌های خوش‌باور است که در غرب نشسته بودند و تبلیغ می‌کردند. در حالی که جمعه با این‌‎ها هیچ ارتباطی نداشت و جمعه اصلا این‌ها را مسلمان نمی‌داند. این ادعاها چیزهایی بود که قطعا ربطی به جمعه نداشت. چون ملا جمعه یک طالب به تمام معنا بود و هست و در همان خط یا می‌میرد یا کشته می‌شود و یا توسط خود طالبان کشته یا زندانی می‌شود. هرچه شود جمعه متعلق به همان گروه جنایتکار تروریستی است و نه مردم بدخشان.»

این عضو پارلمان پیشین افغانستان می‌گوید هرزمان بحث تفاوت میان اعضای طالبان به وجود آمد، باید برای سنجش حقیقت، به کارنامه‌‎ی این گروه نگاه کنیم.

او می‌گوید: «در زمانی که حکومت جمهوریت در کابل مستقر بود، طالب پشتون در قندهار گردن پشتون را می‌زد، طالب تاجیک در بدخشان گردن تاجیک بیچاره را با شمشیر قطع می‌کرد و تاجیک ازبیک، ازبیک بیچاره را می‌کشت. همه‌ی طالبان زیر یک پرچم و با یک روش جنایت می‌کردند. پس فرق‌شان چیست؟ به نظر من که همه‌ی شان یک گروه هستند.»

از نظر آریانژاد، ملا جمعه یا هر کس دیگری، چه از بدخشان، بلخ، جوزجان، قندهار یا سمنگان، از هرجایی که باشد «وقتی طالب می‌شود، عضو همین گروه جنایت‌کار، تروریست‌پرور و زاده‌ی همین مکتب هستند.»

این سیاستمدار پیشین خطاب به مخالفان طالبان و «کسانی که می‌خواهند افغانستان آزاد شود و کشور را آزاد بسازند» می‌گوید باید با همه‌ی طالبان «مبارزه‌ی همسان و قاطع» صورت بگیرد.

او می‌گوید: «من زمانی که در شورای ولایتی، ولایت، مجلس نمایندگان و ارتش بودم، طالب خوب و بد یا بد و بدتر در افغانستان تشخیص کرده نتوانستم. از نظر من طالبان همه‌ی‌شان یک گروه جنایتکار و ضد انسان هستند.»

در هفته‌های گذشته ملا جمعه‌خان فاتح در تجمعات مردمی سخنرانی کرد و با پخش ویدیوهایی تلاش داشت به رهبری طالبان در قندهار و کابینه‌ی این گروه در کابل برساند که او در بدخشان پایگاه مردمی دارد و مدعی شد تا ۱۰ هزار نیروی بومی تحت امر او هستند.

برخی کارشناسان بر این باور بودند که ممکن است او شبیه «مولوی مهدی» به مسیر بی‌بازگشت قدم گذاشته باشد و پناه بردن به مردم به عنوان یک بدخشانی و یک تاجیک، آخرین گزینه‌ی او قبل از سرکشی از قندهار و احتمالا حذف توسط طالبان باشد.

مولوی محمد مهدی، عضو پیشین طالبان در بلخاب سرپل، پس از برکناری از مقام خود به دلیل تعلق قومی به جامعه هزاره پناه برد ولی از آن‌جا که از سوی جامعه هم پذیرفته نشد، بسیار زود توسط طالبان در سرطان ۱۴۰۱ خورشیدی نابود شد.

مولوی مهدی نیز در اواخر عمرش که جبرا از صف طالبان کنار گذاشته شده بود، نزدیکانش می‌گفتند او از حقوق هزاره‌ها و اختلاف نظر با رهبری طالبان در مسائل مرتبط به زنان و حقوق شهروندی سخن می‌زند.

اما ضیا آریانژاد می‌گوید بحث اصلی بر سر «اخلاق سیاسی» و «باورها» است.

به گفته‌ی او، اینکه مولوی مهدی سال‌ها زیر پرچم هبت‌الله آدم می‌کشت و ناگهان مدعی شد که تغییر کرده و یک آدم مدرن و دموکراسی‌خواه شده است، این را چه کسی باور می‌تواند.

از نظر آریانژاد، «کسانی که به طالبان می‌پیوندند، همه‌ی‌شان یک فکر گندیده، آپورچونیست(فرصت طلب) و عقب‌مانده دارند و ضد انسان هستند. فرقی نمی‌کند که هبت‌الله باشد یا فرد دیگری، اینکه به هزاره یا تاجیک یا پشتون و یا ازبیک پناه ببرند، بازهم نشانه‌ی تغییرشان نیست.»

به گفته‌ی او، «طالبان گروهی است که اعضای آن فکر می‌کنند باید در افغانستان سرنوشت تمام ملت توسط یک آدم اداره شود، در جامعه نقد و انتقاد وجود نداشته باشد، رأی و آزادی‌های مدنی و شهروندی وجود نداشته باشد و هرچیزی را که طالبان می‌گویند مردم چشم‌بسته به عنوان اسلام بپذیرند، وگرنه شمشیر آن‌ها پشت گردن مردم آماده است.»

این عضو پیشین پارلمان کشور می‌افزاید: «تروریست، تروریست است؛ اینکه از کدام قوم است و از کدام قوم نیست، در کجا هست و در کجا نیست، با کی همکاری می‌کند و با کی همکاری نمی‌کند و رهبرشان کی هست، فرقی نمی‌کند. تروریست، تروریست است و طالب، طالب است. هیچ فرقی نمی‌کند.»

او به این باور است که دسته‌بندی طالبان براساس شاخص‌های قومی و جغرافیایی و امید بستن به اینکه روزی از اعضای کنونی طالبان علیه این گروه استفاده شود، ره به جایی نمی‌برد.

آریانژاد می‌گوید: «این یک امر غیرمعمول است و کار را به جایی نمی‌رساند. تعریف و تمجید یک طالب به هر دلیلی، خیانت به خون ۷۰ هزار شهید اردوی ملی است و خیانت به جامعه‌ی بزرگ بانوان افغانستان است، خیانت به بازمانده‌های شهدا است و خیانت به تاریخ و مردم افغانستان است.»

او چنین افرادی را به خیانت ملی متهم می‌کند و می‌گوید: «کسانی که طالب را به پشتون و تاجیک و هزاره و ازبیک یا طالب خوب و بد دسته‌بندی می‌کنند، کار این‌ها را می‌شود "خیانت ملی" تلقی کرد.»