روز جهانی پایان دادن به مصونیت از مجازات جرایم علیه خبرنگاران در حالی فرا می‌رسد که در افغانستان تحت حاکمیت طالبان، محدودیت‌های گسترده، سانسور و تهدیدهای امنیتی، فعالیت رسانه‌های مستقل را به‌شدت محدود کرده است.
خبرنگارانی که در داخل افغانستان فعالیت می‌کنند، می‌گویند نه نهادی برای رسیدگی مستقل به شکایت‌های آنان وجود دارد و نه رسانه‌ها در شرایط کنونی می‌توانند آزادانه و بی‌طرفانه فعالیت کنند.
سازمان خبرنگاران بدون مرز هم‌زمان با این روز، فهرست سالانه خود از «دشمنان آزادی رسانه‌ها» را منتشر کرده و نام ۳۳ فرد و نهاد را در آن آورده است. هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، در کنار دونالد ترامپ، رییس‌جمهور امریکا، ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهور روسیه و شماری دیگر از رهبران و نهادها در این فهرست قرار دارد.
این سازمان می‌گوید افراد و نهادهای معرفی‌شده در سال ۲۰۲۶ با روش‌هایی چون تهدید و بازداشت خبرنگاران، خشونت، فشارهای حقوقی و اقتصادی و تبلیغات، آزادی رسانه‌ها و فعالیت روزنامه‌نگاری مستقل را محدود کرده‌اند.
یک خبرنگار در افغانستان که به دلیل نگرانی‌های امنیتی با نام مستعار «سارا» صحبت می‌کند، می‌گوید در شرایط کنونی هیچ نهاد مستقلی برای دادخواهی و رسیدگی به حقوق خبرنگاران وجود ندارد.
او می‌گوید خبرنگاران از سوی استخبارات طالبان مانند مجرمان بازداشت می‌شوند، مورد لت‌وکوب قرار می‌گیرند و تهدید می‌شوند. به گفته‌ی او، وزارت‌ها و نهادهایی که خود را حامی خبرنگاران معرفی می‌کنند، در عمل نقش مؤثری ندارند و از وضعیت خبرنگاران آگاه نیستند.
سارا می‌افزاید که رسانه‌های داخل افغانستان نیز اجازه ندارند خبرها و حتی برنامه‌های اجتماعی را آزادانه و بی‌طرفانه نشر کنند.
او می‌گوید فشارها تنها از سوی طالبان نیست و شماری از رسانه‌ها نیز حقوق خبرنگاران را رعایت نمی‌کنند. به گفته‌ی او، خبرنگاران ناچارند چندین بخش کاری را با یک معاش ناچیز انجام دهند و برخی نیز بدون دریافت امتیاز، به‌عنوان کارآموز کار می‌کنند.
یک خبرنگار دیگر که با نام مستعار «احمد» صحبت می‌کند، می‌گوید به شکایت‌ها و پرونده‌های مربوط به نقض حقوق خبرنگاران رسیدگی جدی و مستقل صورت نمی‌گیرد.
او می‌افزاید که سازوکارهای موجود برای رسیدگی به این پرونده‌ها نیز بر اساس قوانین و معیارهای مورد نظر خود طالبان عمل می‌کنند.
احمد می‌گوید: «یک سازوکار رسمی به نام کمیسیون یا کمیته هماهنگی زیر نظر وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان فعالیت دارد؛ اما خودش به دست داشتن در بسیاری از موارد خشونت و محدودیت علیه رسانه‌ها متهم است.»
سازمان خبرنگاران بدون مرز در فهرست سال ۲۰۲۶ خود، هبت‌الله آخندزاده را در بخش سیاسی قرار داده است؛ بخشی که شامل رهبران و مقام‌هایی می‌شود که به گفته‌ی این سازمان، رسانه‌ها را محدود و صدای خبرنگاران را خاموش می‌کنند.
این سازمان هم‌چنان از محدودیت‌های گسترده علیه رسانه‌های مستقل و خبرنگاران در افغانستان انتقاد کرده است. افغانستان در شاخص جهانی آزادی رسانه‌ها در سال ۲۰۲۶ در جایگاه ۱۷۵ از میان ۱۸۰ کشور قرار دارد.
محدودیت بر نشر محتوا، فشار بر خبرنگاران، بازداشت‌ها و محدودیت‌های شدید علیه زنان خبرنگار، از جمله چالش‌هایی است که فعالیت رسانه‌ای در افغانستان را دشوار کرده است. در چنین فضایی،خبرنگاران نه‌تنها برای نشر گزارش‌های مستقل با خطر روبه‌رو هستند، بلکه در بسیاری موارد از حمایت مؤثر نیز محروم‌اند.
روز جهانی پایان دادن به مصونیت از مجازات جرایم علیه خبرنگاران با هدف جلب توجه به خشونت علیه خبرنگاران و ضرورت پاسخ‌گویی عاملان آن گرامی داشته می‌شود. سازمان ملل متحد از دولت‌ها خواسته است برای جلوگیری از حمله به خبرنگاران و رسیدگی به پرونده‌های آنان، اقدامات جدی انجام دهند.
اما در افغانستان، نگرانی خبرنگاران تنها به حمله و بازداشت محدود نیست، نبود سازوکار مستقل برای رسیدگی به شکایت‌ها، سانسور، فشارهای اقتصادی و محدودیت بر فعالیت رسانه‌ها نیز آینده روزنامه‌نگاری مستقل را با تهدید روبه‌رو کرده است.
این در حالی است که ساعات پیش، رباب فاطمه، رییس یوناما گفت که امنیت خبرنگاران باید در افغانستان و سراسر جهان در اولویت باشد.
فاطمه به مناسبت روز جهانی پایان دادن به مصونیت از مجازات جرایم علیه خبرنگاران افزود که کار خبرنگاران برای بهبود گفت‌وگو، صلح و حکومت‌داری خوب ضروری است و امنیت آنان باید در اولویت قرار گیرد.
