بسته‌بودن گذرگاه‌های ترانزیتی افغانستان با پاکستان، به‌ویژه تورخم، در پی تنش‌ها و درگیری‌ها میان گروه طالبان و نیروهای نظامی پاکستان، فشار قابل‌توجهی بر نظام صحی افغانستان وارد کرده است. این وضعیت هم دسترسی بیماران به خدمات درمانی در خارج از کشور را محدود کرده و هم بازار دارو را با کمبود و افزایش قیمت مواجه ساخته است.

پروفیسور داکتر محمد یما شهاب، متخصص امراض هورمونی و غدد که به‌صورت آنلاین برای بیماران در افغانستان خدمات صحی ارائه می‌دهد، می‌گوید در هفته‌های اخیر با موارد متعددی از بیمارانی روبه‌رو شده که امکان درمان مؤثر در داخل کشور برای‌شان فراهم نبوده است.

به گفته او، تنها در یک هفته چهار بیمار با اسناد کامل طبی به وی مراجعه کرده‌اند که نیازمند درمان تخصصی در خارج از افغانستان بوده‌اند، اما به‌دلیل محدودیت‌های سفر و بسته‌بودن مسیرها از دسترسی به خدمات درمانی محروم مانده‌اند.

از سوی دیگر، منابع به اکسوس می‌گویند بوروکراسی در ادارات تحت مدیریت گروه طالبان، به‌ویژه طولانی بودن روند تأیید اسناد بیماران نیازمند انتقال به خارج از کشور، باعث تأخیر در روند درمان شده و در برخی موارد جان بیماران را با خطر مواجه ساخته است.

این منابع همچنین می‌افزایند که پیش از ایجاد مسیرهای بدیل برای واردات دارو، محدود شدن واردات از پاکستان باعث افزایش هزینه‌ها و فشار مالی بر تاجران شده است.

پیش از این، گذرگاه تورخم یکی از مسیرهای اصلی انتقال بیماران افغانستانی به شفاخانه‌های پاکستان از جمله پیشاور بود، اما با محدودیت‌های اخیر، این مسیر و سایر گزینه‌های درمانی بیرون از کشور برای بسیاری از بیماران دشوار یا عملاً غیرقابل استفاده شده است.

هم‌زمان، محدودیت‌های ویزا و شرایط ناپایدار در ایران نیز گزینه‌های جایگزین گروه طالبان را کاهش داده است.

در داخل کشور، پزشکان از کمبود کادر متخصص، ضعف تجهیزات تشخیصی و ادامه مهاجرت نیروهای صحی به‌عنوان چالش‌های اساسی یاد می‌کنند؛ عواملی که به گفته آنان ظرفیت ارائه خدمات درمانی را محدود کرده است.

در کنار این چالش‌ها، بازار دارو نیز با اختلال جدی مواجه شده است. بخش بزرگی از داروهای مصرفی افغانستان پیش‌تر از پاکستان وارد می‌شد، اما بسته‌بودن مسیرهای ترانزیتی روند واردات را مختل کرده است.

 تاجران دارو می‌گویند این وضعیت باعث کمبود برخی اقلام و افزایش قیمت داروهای وارداتی از کشورهای دیگر، از جمله ترکیه، شده است.

بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن، به‌ویژه افرادی که نیاز به مصرف دوام‌دار دارو دارند، بیشترین آسیب را از این شرایط متحمل شده‌اند.

در سطح ساختاری نیز، فعالان بخش صحت از طولانی بودن روند ثبت دارو و تأخیر در ترخیص محموله‌ها از گمرک به‌عنوان موانع جدی یاد می‌کنند که ورود داروهای جدید را کند ساخته است.

در مجموع، ترکیب محدودیت‌های ترانزیتی، دشواری سفر، کمبود نیروی متخصص و اختلال در تأمین دارو، به گفته منابع صحی، فشار فزاینده‌ای بر نظام صحی افغانستان وارد کرده است؛ فشاری که در صورت تداوم، می‌تواند دسترسی بیماران به خدمات درمانی را بیش از پیش محدود سازد.