۲۴ جوزا در افغانستان به‌عنوان روز مادر یاد می‌شود، اما در شرایطی که زنان و مادران در این کشور با مجموعه‌ای از محدودیت‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی تحت حاکمیت طالبان روبه‌رو هستند، این مناسبت برای بسیاری از شهروندان معنای نمادین و تلخی پیدا کرده است.

حمیرا آموزگار، آموزگار در یکی از مکاتب دولتی ولایت تخار، در گفت‌وگو با اکسوس گفت: «در افغانستان روز مادر وجود ندارد؛ هر روز برای ما با نگرانی و سختی می‌گذرد.»

او می‌افزاید که بسیاری از زنان تحت حاکمیت گروه طالبان با محدودیت‌های گسترده در آموزش، کار و حضور اجتماعی مواجه شده‌اند؛ محدودیت‌هایی که به گفته او زندگی روزمره آنان را به شدت تحت تأثیر قرار داده است.

از زمان بازگشت گروه طالبان به قدرت، زنان از آموزش متوسطه و عالی محروم شده‌اند و محدودیت‌های گسترده‌ای بر اشتغال و رفت‌وآمد آنان اعمال شده است.

نوریه محمدی، یکی از فعالان حقوق زنان، می‌گوید این سیاست‌ها باعث حذف تدریجی زنان از عرصه عمومی شده و پیامدهای عمیق اجتماعی به همراه داشته است.

او می‌گوید: «وقتی دختران از مکتب و دانشگاه محروم می‌شوند، مادران بیش از همه درد می‌کشند؛ چون آینده فرزندانشان را در خطر می‌بینند.»

در همین حال، نهادهای بین‌المللی وضعیت بشری در افغانستان را نگران‌کننده توصیف می‌کنند. دفتر هماهنگی کمک‌های بشردوستانه سازمان ملل اعلام کرده است که بیش از ۲۱ میلیون نفر در کشور به کمک‌های فوری نیاز دارند؛ از جمله بیش از ۱۰ میلیون زن و دختر.

صندوق جمعیت سازمان ملل نیز هشدار داده است که حدود ۱.۲ میلیون زن باردار و شیرده در افغانستان با سوءتغذیه حاد مواجه‌اند؛ موضوعی که به گفته این نهاد، خطر مرگ‌ومیر مادران را افزایش داده است.

یکی از مادران در هرات در گفت‌وگو با رسانه‌ها گفته است: «دخترم آرزو داشت درس بخواند، اما حالا خانه‌نشین شده است. هر روز امیدش کمتر می‌شود و این بزرگ‌ترین درد من است.»

کارشناسان می‌گویند محدودیت‌های آموزشی و شغلی بر زنان، نه تنها زندگی فردی آنان بلکه ساختار خانواده‌ها را نیز تحت تأثیر قرار داده است. به گفته یک کارشناس امور اجتماعی، «محرومیت زنان از آموزش، نسل آینده را نیز از فرصت‌های توسعه محروم می‌کند.»

در کنار این وضعیت، گزارش‌هایی از بازداشت زنان در برخی ولایت‌ها به دلیل رعایت نکردن دستورهای پوشش طالبان منتشر شده است؛ موضوعی که نگرانی‌ها درباره فضای عمومی برای زنان را افزایش داده است.

یک باشندۀ هرات به رسانه‌ها گفته است: «زنان حتی برای رفتن به بازار احساس امنیت ندارند. ترس جای زندگی عادی را گرفته است.»

همچنین بازگشت گسترده مهاجران افغان از کشورهای همسایه، فشار اقتصادی و اجتماعی بیشتری بر خانواده‌ها وارد کرده است. بسیاری از این خانواده‌ها بدون درآمد ثابت و دسترسی کافی به خدمات اولیه به کشور برگشته‌اند.

بر اساس داده‌های سازمان ملل، تنها تا ماه می ۲۰۲۶، بیش از ۷۳۸ هزار افغان به کشور بازگشته‌اند؛ روندی که به گفته نهادهای امدادرسان، فشار مضاعفی بر زنان، کودکان و خانواده‌های زن‌سرپرست وارد کرده است.

در چنین شرایطی، روز مادر در افغانستان بیش از آنکه یک مناسبت جشن باشد، به روایتی از رنج، نگرانی و محدودیت تبدیل شده است؛ روایتی که در آن بسیاری از مادران می‌گویند: «روز مادر برای ما وجود ندارد، فقط روزهای سخت تکرار می‌شود.»