زیر خاک‌های کابل چه پنهان است؟ کشفیات تازه در بالاحصار از رازهای تاریخ افغانستان پرده برمی‌دارد
کاوش‌های تازه باستان‌شناسی در قلعه تاریخی بالاحصار کابل، گنجینه‌هایی از بیش از دو هزار سال تاریخ افغانستان را آشکار کرده است؛ از بقایای یک صومعه بودایی و کاخ‌های سلطنتی گرفته تا سکه‌های باستانی، مجسمه‌های بودایی و حمام‌های مجلل دوره مغولان.
خبرگزاری آسوشیتدپرس روز دوشنبه، ۱۸ عقرب، در گزارشی نوشته است که صندوق آقاخان برای فرهنگ، در چارچوب یک پروژه چندساله، سرگرم مرمت و حفاظت از قلعه تاریخی بالاحصار است؛ پروژه‌ای که در کنار نجات این بنای آسیب‌دیده، به کشف بخش‌های ناشناخته‌ای از تاریخ کابل نیز انجامیده است.
بر بنیاد این گزارش، کاوش‌های باستان‌شناسی در پنج بخش جداگانه بالاحصار، تاکنون به کشف سکه‌های قدیمی، قطعات مجسمه‌های بودایی، سفال‌های اسلامی، چراغ‌های روغنی و بقایای کاخ‌ها، صومعه‌ها و محل‌های سکونت تاریخی منجر شده است.
یکی از یافته‌های مهم این کاوش‌ها، بقایای یک کاخ مربوط به دوره‌ی مغولان است که در آن نقاشی‌های دیواری، جایی شبیه تخت پادشاهی و حوضی ستاره‌شکل که در دل سنگ تراشیده شده،شناسایی شده است.
بابک رفیعی‌علوی، باستان‌شناس، به آسوشیتدپرس گفته است که حجم آثار کشف‌شده فراتر از انتظار آنان بوده است. به گفته‌ی او، در هر بخش بالاحصار که حفاری انجام شود، احتمال یافتن آثار تاریخی وجود دارد؛ زیرا این مکان بیش از دو هزار سال محل سکونت انسان بوده است.
بالاحصار که نام آن در زبان دری به معنای «قلعه بلند» است، بر فراز رشته‌کوه شیر دروازه و در بخش جنوبی شهر کهن کابل قرار دارد. موقعیت بلند این قلعه در گذشته به آن اهمیت نظامی و راهبردی بخشیده بود و امکان نظارت بر مسیرهای ورودی شهر را فراهم می‌کرد.
این مکان در طول تاریخ، تنها یک قلعه نظامی نبوده، بلکه به‌عنوان مرکز سیاسی، مذهبی، مجموعه‌ای کاخ‌های سلطنتی، انبار اسلحه، مرکز اداری، زندان و پادگان نیز استفاده شده است.
این قلعه در طول قرن‌ها شاهد جنگ‌ها و درگیری‌های متعددی بوده است؛ از دوره‌ای امپراتوری مغولان و جنگ‌های افغان و انگلیس گرفته تا تهاجم شوروی، جنگ‌های داخلی و حضور نیروهای ائتلاف به رهبری امریکا.
با وجود اهمیت تاریخی بالاحصار، این محوطه در دهه‌های گذشته به‌شدت آسیب دیده است. بخش‌هایی از دیوارهای دفاعی آن فروریخته و تانک‌های زنگ‌زده و تجهیزات نظامی باقی‌مانده از جنگ‌های گذشته هنوز در داخل و اطراف قلعه دیده می‌شوند.
پروژه حفاظت و مرمت بالاحصار در سال ۲۰۱۷ برنامه‌ریزی شد و کار عملی آن یک سال بعد آغاز گردید. این فعالیت‌ها پس از تسلط طالبان بر افغانستان در سال ۲۰۲۱ برای مدتی متوقف شد، اما صندوق آقاخان به کار خود ادامه داد و از سال ۲۰۲۲ کاوش‌های گسترده‌تری را انجام داده است.
یکی از بخش‌های حفاری‌شده تاکنون به عمق ۱۱ متر رسیده و باستان‌شناسان می‌گویند هنوز آثار بیش‌تری در زیر خاک این محوطه وجود دارد.
هدف نهایی پروژه، تبدیل بالاحصار به یک پارک عمومی باستان‌شناسی با باغ‌ها، رستورانت‌ها و موزیم است. این طرح هم‌چنان شامل آموزش دانشجویان باستان‌شناسی افغانستان می‌شود و به گفته‌ی مسئولان پروژه، حفاظت و کاوش در این محوطه ممکن است چندین دهه ادامه یابد.
در همین حال، خبیب غفران، سخنگوی وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان، به آسوشیتدپرس گفته است که حکومت این گروه اهمیت حفاظت از مکان‌های باستانی را درک می‌کند و مرمت بناهای تاریخی در معرض خطر را در اولویت قرار داده است.
این در حالی است که طالبان در دوره‌ای نخست حکومت خود، در سال ۲۰۰۱، دو مجسمه عظیم بودا در بامیان را منفجر کردند و شماری از آثار باستانی موزیم ملی افغانستان را نیز نابود ساختند.
