گادی آیزنکوت، رییس پیشین ارتش اسرائیل و رقیب اصلی بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر این کشور، اکنون مأمور تشکیل دولت جدید اسرائیل شده است. او که وعده تغییر در رهبری اسرائیل را داده، با چالش‌های جدی سیاسی روبه‌رو است.
اسحاق هرتزوگ، رییس‌جمهور اسرائیل، روز یک‌شنبه، ۱۷ عقرب، به‌طور رسمی گادی آیزنکوت را مسوول تشکیل دولت جدید تعیین کرد. آیزنکوت در انتخابات ۲۷ اکتوبر، با رهبری ائتلاف چهارحزبی خود، یکی از اصلی‌ترین رقیبان بنیامین نتانیاهو بود. با این حال، ائتلاف او ۴۸ کرسی از مجموع ۱۲۰ کرسی پارلمان را به دست آورد و هنوز برای تشکیل دولت اکثریت به حمایت احزاب دیگر نیاز دارد.
گادی آیزنکوت کیست؟
گادی آیزنکوت در سال ۱۹۶۰ در شهر طبریه اسرائیل به دنیا آمده و در شهر ایلات بزرگ شده است. خانواده او اصالتاً یهودی مراکشی هستند.
او در سال ۱۹۷۸ به ارتش اسرائیل پیوست و پس از سال‌ها فعالیت نظامی، به یکی از چهره‌های ارشد این نهاد تبدیل شد.
آیزنکوت از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹ رییس ستاد کل ارتش اسرائیل بود. او در دوران فعالیت نظامی خود، فرماندهی مناطق مختلف نظامی و بخش‌های عملیاتی ارتش را برعهده داشت. او در سال ۲۰۲۲ وارد سیاست شد و به حزب وحدت ملی به رهبری بنی گانتس پیوست.
پس از حمله حماس به اسرائیل در ۷ اکتوبر ۲۰۲۳، آیزنکوت به کابینه جنگ نتانیاهو پیوست؛ اما در جون ۲۰۲۴ از دولت کناره‌گیری کرد. او بارها از نبود برنامه روشن برای آینده جنگ و مدیریت سیاسی نتانیاهو انتقاد کرده است.
پسر و دو برادرزاده او نیز در جریان جنگ غزه در ارتش اسرائیل کشته شدند.
آیزنکوت در سپتامبر ۲۰۲۵ حزب «یاشار» را تأسیس کرد و با شعار تغییر در رهبری و اصلاح ساختار سیاسی اسرائیل وارد رقابت انتخاباتی شد.
برنامه‌های سیاسی آیزنکوت چیست؟
آیزنکوت وعده داده است که در صورت تشکیل دولت، برای بازگرداندن اعتماد عمومی به نهادهای اسرائیلی، تقویت دموکراسی و اصلاح ساختار سیاسی کشور تلاش می‌کند.
آیزنکوت خواستار بررسی مستقل ناکامی‌های امنیتی اسرائیل در حمله ۷ اکتوبر ۲۰۲۳ شده است.
مبارزه با فساد، تقویت نهادهای دولتی، بهبود جایگاه بین‌المللی اسرائیل و کاهش تنش‌های داخلی نیز از موضوعاتی است که در برنامه‌های سیاسی او مطرح شده است.
سیاست آیزنکوت در قبال غزه چه خواهد بود؟
مواضع آیزنکوت درباره‌ی غزه نشان می‌دهد که روی کار آمدن او لزوماً به معنای تغییر اساسی در سیاست نظامی اسرائیل در قبال فلسطینیان نخواهد بود.
او گفته است که هدف اسرائیل باید پایان دادن به قدرت نظامی و حکومتی حماس در غزه باشد و پس از آن، یک ساختار حکومتی متفاوت در این منطقه ایجاد شود. آیزنکوت گفته است که حماس نباید در آینده غزه را اداره کند و برای پایان دادن به حاکمیت این گروه، از راهکارهای سیاسی و نظامی استفاده خواهد کرد.
او هم‌چنان گفته است که اسرائیل نباید پیش از برچیده شدن توان نظامی حماس، از غزه عقب‌نشینی کند.
آیزنکوت با تشکیل یک کشور مستقل فلسطینی با حاکمیت کامل نیز مخالفت کرده است. او گفته است که پس از حمله ۷ اکتوبر، باور به راه‌حل تشکیل دو کشور دیگر واقع‌بینانه نیست.
او در عوض از نوعی خودگردانی فلسطینیان سخن گفته که در آن، اداره امور داخلی به فلسطینیان واگذار شود، اما کنترل امنیتی هم‌چنان در دست اسرائیل باقی بماند.
او هم‌چنان با الحاق کامل کرانه باختری به اسرائیل مخالفت کرده و از افزایش خشونت شهرک‌نشینان اسرائیلی علیه فلسطینیان انتقاد کرده است.
آیزنکوت وعده داده است که با شهرک‌نشینان افراطی اسرائیلی در کرانه باختری که با مصونیت از مجازات به فلسطینیان حمله می‌کنند، برخورد جدی می‌کند. او رویدادهای اخیر را «تروریسم یهودی» خوانده و گفته است که این اقدامات با حمایت دولت نتانیاهو انجام می‌شود.
بنابراین، هرچند او در برخی موضوعات با سیاست‌های راست‌گرایان افراطی دولت نتانیاهو مخالف است، اما مواضعش درباره تشکیل کشور مستقل فلسطین با خواست فلسطینیان و راه‌حل مورد حمایت بسیاری از کشورهای جهان فاصله دارد.
سیاست آیزنکوت در قبال ایران چیست؟
آیزنکوت گفته است نخستین روز مسوولیتش به تهدید ایران خواهد پرداخت، اما نه با تلاش برای سرنگونی حکومت، بلکه با خارج کردن اورانیوم غنی‌شده از ایران و اعمال نظارت سخت‌گیرانه بر برنامه هسته‌ای آن.
او در یک مصاحبه با رادیو ارتش اسرائیل گفته است: «سرنگونی حکومت ایران هدفی دست‌یافتنی نیست. قرار دادن آن در شمار اهداف عملیات اخیر اشتباه بود. این چیزی است که باید از درون مردم ایران شکل بگیرد.»
با وجود اختلاف درباره‌ی سرنگونی حکومت، آیزنکوت مخالف حمله نظامی به ایران نیست. او پیش از این جنگ مشترک امریکا و اسرائیل علیه ایران را «عادلانه‌ترین جنگ چند دهه اخیر» توصیف کرده است.
آیا نتانیاهو از قدرت کنار می‌رود؟
با وجود مأمور شدن آیزنکوت برای تشکیل دولت، کنار رفتن نتانیاهو هنوز قطعی نیست.
حزب لیکود به رهبری نتانیاهو با کسب ۲۷ کرسی، بزرگ‌ترین حزب پارلمان باقی مانده است. هم‌چنان ائتلاف راست‌گرا و مذهبی او ۵۳ کرسی دارد؛ در حالی که ائتلاف آیزنکوت ۴۸ کرسی به دست آورده است.
احزاب عربی نیز در مجموع ۱۹ کرسی دارند و حمایت آنان می‌تواند برای آیزنکوت اکثریت پارلمانی ایجاد کند.
آیزنکوت هم‌چنان گفته است که با حضور بنیامین نتانیاهو، در ائتلاف دولتی خود مخالفتی ندارد و اعضای حزب لیکود و حزب صهیونیسم مذهبی نیز می‌توانند در دولت او حضور داشته باشند.
بر اساس روند قانونی، آیزنکوت ۲۸ روز فرصت دارد تا دولت تشکیل دهد و رییس‌جمهور می‌تواند این مهلت را تا ۱۴ روز دیگر تمدید کند. اگر او موفق نشود، احتمال دارد نتانیاهو فرصت تشکیل دولت را دریافت کند.
بنابراین، حتی با مأمور شدن آیزنکوت، نتانیاهو هم‌چنان از نفوذ سیاسی قابل توجهی برخوردار است و می‌تواند از طریق حزب خود و متحدانش بر مذاکرات تشکیل دولت تأثیر بگذارد.
آینده دولت اسرائیل چه خواهد شد؟
مأمور شدن آیزنکوت برای تشکیل دولت، ضربه سیاسی مهمی به نتانیاهو است؛ اما هنوز مشخص نیست که او بتواند اختلاف‌های میان احزاب مخالف را از بین ببرد و دولت جدیدی تشکیل دهد.
آینده سیاسی اسرائیل به توانایی آیزنکوت برای ایجاد توافق میان احزاب مختلف بستگی دارد.
حتی اگر او موفق به تشکیل دولت شود، انتظار نمی‌رود همه سیاست‌های اسرائیل در قبال غزه و فلسطینیان و ایران به‌سرعت تغییر کند.
