بررسیهای کارشناسان و اعضای نشستهای بهاری صندوق بینالمللی پول و گروه بانک جهانی نشان میدهد که جنگ اخیر در خاورمیانه متفاوتتر از گذشته، بازار انرژی جهان را دگرگون کرده است.
نشستهای بهاری صندوق بینالمللی پول و گروه بانک جهانی از تاریخ ۱۳ اپریل در واشنگتن دیسی آغاز شد و قرار است تا ۱۸ اپریل ادامه یابد. شوک انرژی، جنگ و افزایش قیمتها سه محور اصلی نشستهای امسال است.
در این سلسله نشستها معمولا رهبران جهانی، وزیران مالیه و کارشناسان اقتصادی از کشورهای مختلف برای بررسی چالشهای اقتصادی جهان گردهم میآیند.
یکی از نشستهای مهم امسال با عنوان «اقتصادهای خاورمیانه و شمال افریقا در مواجهه با جنگ: مدیریت بحرانها و ترسیم آینده» برگزار شد.
این نشست با حضور بو لی معاون مدیرعامل صندوق بینالمللی پول، مایک پایل مدیر ارشد شرکت بلکراک، محمد اورنگزیب وزیر مالیه پاکستان، و تیم گولد اقتصاددان ارشد انرژی در اداره بینالمللی انرژی برگزار شد.
اعضای پنل در مورد تأثیر جنگ و تنشهای سیاسی بر بازارهای انرژی، تورم و ثبات اقتصادی بحث کردند.
آنان بحران فعلی انرژی را که در اثر حمله امریکا و اسرائيل به ایران و حملات انتقامجویانه ایران به کشورهای خلیج به وجود آمده، از نظر گستره و پیچیدگی، فراتر از بحرانهای گذشته میدانند.
در دهه ۱۹۷۰میلادی کاهش عرضه نفت حدود پنج میلیون بشکه در روز بود، اما سخنرانان این نشست گفتند امروز کمبود عرضه به دهها میلیون بشکه در روز میرسد.
از نظر کارشناسان، این کمبود ناشی از اختلالات زنجیره تأمین، محدودیتهای لوژستیکی و پیامدهای جنگ اخیر است.
تولیدکنندگان خلیج فارس پیش از بحران جاری، حدود ۲۴ میلیون بشکه نفت در روز به بازار جهانی عرضه میکردند، اما پس از آغاز جنگ امریکا و اسرائيل با ایران، این میزان به دلیل مشکلات انتقال و محدودیتهای لوژستیکی به حدود ۱۱ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است.
دلیل اصلی این است که انتقال انرژی از طریق خطوط لوله و مسیرهای دریایی با چالشهای جدی مواجه است و در برخی موارد انتقال نفت تا پنج روز زمان میبرد. این موضوع باعث شده است که تأثیرات بحران با تأخیر در بازارها نمایان شود.
مشکل انرژی تنها کمبود عرضه نیست. بلکه قیمت نفت خام به حدود ۱۳۰ تا ۱۴۰ دالر در هر بشکه رسیده و قیمت سوخت جت در برخی بازارها، از جمله سنگاپور، به نزدیک ۳۰۰ دالر در هر بشکه افزایش یافته است.
کمبود عرضه و افزایش قیمت، در حالی رخ میدهد که بسیاری کشورها تایید کردهاند که ذخایر جهانی انرژی در حال کاهش است.
این وضعیت باعث افزایش فشارهای تورمی در سطح جهان شده و هزینههای حملونقل، تولید و زندگی روزمره را بهطور قابل ملاحظهای بالا برده است.
در نشست ویژه خاورمیانه در کنار این چالشها، به تغییرات در ساختار آینده انرژی نیز اشاره شد.
انرژیهای تجدیدپذیر بهطور فزاینده در حال گسترش هستند و اکنون در بسیاری موارد از نظر هزینه با منابع سنتی رقابت میکنند. انرژی خورشیدی در سالهای اخیر رشد قابل توجهی داشته و بهعنوان یکی از منابع کلیدی در تأمین انرژی آینده مطرح شده است.
اما این یک برنامه بلندمدت است، برای پاسخگویی به نیاز روز، توجه به انرژی هستهای نیز دوباره افزایش یافته و برخی کشورها به دنبال توسعه ظرفیتهای جدید یا تمدید عمر تأسیسات موجود در این بخش هستند.
کارشناسان تأکید کردند که تأثیر این بحران در کشورهای مختلف یکسان نیست. برخی کشورها به دلیل دسترسی به منابع داخلی انرژی، کمتر آسیب دیدهاند، در حالی که دیگر کشورها با فشارهای شدید اقتصادی و افزایش هزینهها روبهرو هستند.
کارشناسان عضو پنل تاکید کردند که حتا در صورت کاهش تنشهای سیاسی، پیامدهای اقتصادی این بحران برای مدت طولانی ادامه خواهد داشت.
زیرا به باور آنان، مدیریت همزمان بحرانهای فوری و برنامهریزی برای آینده انرژی، یکی از چالشهای اصلی سیاستگذاران در سالهای پیشرو خواهد بود.
