زلمی خلیلزاد، نماینده پیشین امریکا برای افغانستان، میگوید وضعیت افغانستان پس از پنج سال حاکمیت طالبان در برخی زمینهها بهتر از آن چیزی است که بسیاری پیشبینی میکردند.
خلیلزاد روز جمعه، ۲۳ اسد، در گفتوگو با روزنامه «نشنل نیوز امارات متحده عربی» گفته است که پیش از بازگشت طالبان، نگرانیهایی درباره افزایش تهدیدهای تروریستی، وخامت امنیت داخلی و فروپاشی اقتصاد افغانستان پس از قطع بخش بزرگی از کمکهای خارجی وجود داشت. اما به گفتهی او، طالبان در زمینههایی از جمله توسعه زیربناها، حمایت از زراعت و دیپلماسی منطقهای، بهویژه در آسیای مرکزی و ازبکستان، بیش از انتظار توانایی نشان دادهاند.
خلیلزاد در این مصاحبه، در کنار ارزیابی خود از وضعیت افغانستان، فقط به چند چالش محدود نیز اشاره کرده است؛ از جمله تهدیدهای تروریستی، وضعیت زنان و محدودیت آموزش دختران و نبود نقشهراه روشن برای آینده سیاسی کشور. اما این موارد تنها بخشی از چالشهای افغانستان پس از بازگشت طالبان است.
در همین حال، گزارشهای سازمان ملل و نهادهای حقوق بشری بازداشتهای خودسرانه، قتلهای فراقضایی، شکنجه و بدرفتاری، وضعیت اقلیتهای دینی و جنسی، محدودیت آزادی بیان و رسانهها، فشار بر فعالان مدنی و ادامه بحران اقتصادی و انسانی خبر دادهاند.
یوناما در تازهترین گزارش دورهای خود درباره وضعیت حقوق بشر، مربوط به حمل تا جوزا ۱۴۰۵، دستکم ۳۸۹ مورد بازداشت و توقیف خودسرانه و ۶۵ مورد بدرفتاری با زنان و مردان در افغانستان را ثبت شده است.
به گزارش یونسکو که پنجشنبه ۲۲ اسد، منتشر کرد، حدود ۲.۴ میلیون دختر در سال ۲۰۲۶ از آموزش متوسطه و هزاران دختر دیگر از تحصیلات عالی محروم ماندهاند؛ موضوعی که خلیلزاد نیز به آن اشاره کرده است. بر اساس دادههای تازه سازمان ملل، ۹۳ درصد زنان افغانستان شاغل نیستند و بیش از نیمی از زنان مورد بررسی گفتهاند که تنها یک یا دو بار در ماه از خانه بیرون میروند. زنان همچنان با محدودیتهایی در زمینه پوشش، رفتوآمد و حضور در فضاهای عمومی مواجهاند و در مواردی نیز به دلیل رعایت نکردن مقررات مربوط به پوشش بازداشت شدهاند.
اقلیتهای قومی و مذهبی، از جمله هزارهها و شیعیان، و همچنان افراد دارای گرایشهای جنسی و هویتهای جنسیتی متفاوت، نیز با تبعیض، محدودیت و در مواردی بازداشت و بدرفتاری مواجهاند. گزارشهای سازمان ملل درباره بازداشت خودسرانه، شکنجه و خشونت جنسی علیه افراد دارای گرایشهای جنسی و هویتهای جنسیتی متفاوت نیز گزارش دادهاند.
بربنیاد گزارشها، محدودیت بر رسانهها، خبرنگاران و فعالان مدنی نیز بهطور گسترده افزایش یافته است. به گفتهی نهادهای حامی رسانهها، افغانستان در پنجسال حاکمیت طالبان، به زندانی برای اطلاعات تبدیل شده است.
با وجود ارزیابی مثبت خلیلزاد از برخی بخشهای اقتصادی، افغانستان همچنان با فقر گسترده، بیکاری و نیاز شدید به کمکهای بشردوستانه روبهرو است. ادامهی این وضعیت، در کنار کاهش کمکهای خارجی، فشار بیشتری بر زندگی روزمره مردم وارد کرده است.
ارزیابی خلیلزاد را نمیتوان بهعنوان نظر عمومی مردم افغانستان تلقی کرد. او در این گفتوگو بر کاهش جنگ گسترده و برخی پیشرفتها در زیربناها، حمایت از زراعت و روابط منطقهای تأکید کرده است؛ در حالیکه گزارشهای سازمان ملل و نهادهای حقوق بشری از محدودیتهای گسترده بر زنان، سرکوب آزادیهای مدنی، نقض حقوق بشر، بحران اقتصادی و ادامه برخی تهدیدهای امنیتی در افغانستان خبر میدهند.
