۲۵ سال قبل در چنین روزی، یکی از مرگبارترین حملات علیه امریکا و تأثیرگذارترین حوادث بر سرنوشت افغانستان رخ داد. در یازدهم سپتامبر ۲۰۰۱ میلادی، شبکه القاعده چهار هواپیمای مسافربری را ربودند و به برج‌های تجارت جهانی و پنتاگون کوبیدند. پس از آن امریکا برای کشتن اسامه بن‌لادن، رهبر القاعده و انتقام از این شبکه، به افغانستان حمله کرد و رژیم طالبان را که از القاعده میزبانی می‌نمود، ساقط کرد.
برای داشتن یک تصویر جامع از این رویداد تاریخی، ۱۱ حقیقت مهم حملات ۱۱ سپتامبر را این‌جا بخوانید.
۱. حمله چگونه آغاز شد؟
در گزارش کمیسیون ۱۱ سپتامبر آمده است که صبح ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ میلادی، ۱۹ عضو القاعده چهار هواپیمای مسافربری را ربودند.
پرواز ۱۱ امریکن ایرلاینز با ۷۶ مسافر از بوستون به لس‌آنجلس؛
پرواز ۱۷۵ یونایتد ایرلاینز با ۵۱ مسافر نیز از بوستون به لس‌آنجلس؛
پرواز ۷۷ امریکن ایرلاینز با ۵۳ مسافر از واشنگتن‌دالس به لس‌آنجلس؛
و پرواز ۹۳ یونایتد ایرلاینز با ۳۳ مسافر از نیوآرک نیوجرسی به سان‌فرانسیسکو ربوده شدند.
۲. مهاجمان هواپیماربا چه کسانی بودند؟
کمیسیون ۱۱ سپتامبر گفته است که در مجموع، ۱۵ نفر اهل عربستان سعودی، دو نفر اهل امارات متحده عربی، یک نفر مصری و یک نفر لبنانی بودند. چهار نفر، یعنی محمد عطا، مروان الشحی، هانی حنجور و زیاد جراح، برای خلبانی آموزش دیده بودند و بقیه نیز همه تحصیل‌کرده بودند.
در پرواز ۱۱، محمد عطا ۳۳ ساله، انجینیر اهل مصر و سه تن دیگر عبدالعزیز العمری ۲۲ ساله، دانشجو، وائل الشهری ۲۸ ساله، ولید الشهری، ۲۲ ساله و سطام السقامی، ۲۵ ساله اهل عربستان سعودی بودند.
در پرواز ۱۷۵، مروان الشحی ۲۳ ساله، نظامی سابق و فیاض بنی‌حماد ۲۴ ساله اهل امارات متحده عربی و مهند الشهری ۲۲ ساله، حمزه الغامدی ۲۰ ساله و برادر او احمد الغامدی ۲۲ ساله اهل عربستان سعودی بودند.
در پرواز ۷۷، هانی حنجور ۲۹ ساله، نواف الحازمی ۲۵ ساله، خالد المحضار ۲۶ ساله، ماجد الموقد ۲۴ ساله و سالم الحازمی ۲۰ ساله، همه شهروندان عربستان سعودی بودند.
در پرواز ۹۳، زیاد جراح ۲۶ ساله، اهل لبنان، احمد الحزناوی ۲۰ ساله، احمد النعمی ۲۳ ساله و سعید الغامدی ۲۱ ساله، شهروندان عربستان بودند.
۳. هواپیماها به کجاها اصابت کردند؟
کمیسیون ۱۱ سپتامبر می‌گوید هواپیمای ۱۱ امریکن ایرلاینز و هواپیمای ۱۷۵ یونایتد ایرلاینز به برج‌های مرکز تجارت جهانی در نیویورک برخورد کردند. پرواز ۷۷ امریکن ایرلاینز به ساختمان پنتاگون در نزدیکی واشنگتن اصابت کرد. پرواز ۹۳ یونایتد ایرلاینز نیز پیش از رسیدن به واشنگتن، در نزدیکی شنکسویل پنسیلوانیا سقوط کرد.
۴. هدف هواپیمای چهارم کنگره یا کاخ سفید بود
کمیسیون ۱۱ سپتامبر می‌گوید پرواز ۹۳ به سمت واشنگتن در حرکت بود و هدف آن «احتمالا» کاخ سفید یا ساختمان کنگره بود. کمیسیون نتوانست یکی از این دو هدف را با قطعیت تعیین کند. مسافران پس از آگاهی از حملات، برای بازپس‌گیری کابین خلبان اقدام کردند و همین دخالت باعث انحراف و سرانجام سقوط هواپیما در پنسلوانیا شد.
۵. زمان‌بندی انجام حملات
طبق گزارش کمیسیون، فاصله نخستین تا آخرین برخورد حدود ۷۷ دقیقه بود.
پرواز ۱۱ امریکن ایرلاینز ساعت ۸:۱۴ دقیقه ربوده شد و ساعت ۸:۴۶ دقیقه به برج شمالی تجارت جهانی اصابت کرد.
پرواز ۱۷۵ یونایتد ایرلاینز ساعت ۸:۴۲ دقیقه ربوده شد و ساعت ۹:۰۳ دقیقه به برج جنوبی تجارت جهانی برخورد کرد.
پرواز ۷۷ امریکن ایرلاینز ساعت ۸:۵۱ دقیقه ربوده شد و ساعت ۹:۳۷ دقیقه به پنتاگون، وزارت دفاع امریکا اصابت کرد.
پرواز ۹۳ یونایتد ایرلاینز ساعت ۹:۲۸ دقیقه ربوده شد و ساعت ۱۰:۰۳ دقیقه در پنسیلوانیا سقوط کرد.
۶. چرا ارتش امریکا در هوا مداخله نکرد؟
کمیسیون ۱۱ سپتامبر می‌گوید ارتش امریکا کاملا منفعل نبود و چند جنگنده به پرواز درآمدند، اما اطلاعات دربارهی هواپیماهای ربوده‌شده با تأخیر به فرماندهی دفاع هوایی رسید.
طبق گزارش کمیسیون، ناهماهنگی میان نهادهای نظامی و غیرنظامی در حدی بود که حتا فرماندهی دفاع هوافضای امریکای شمالی (نوراد) تا پس از سقوط پرواز ۹۳ از ربوده‌شدن آن اطلاع نداشت و صرف برای نجات سه هواپیمای دیگر تلاش می‌کرد.
۷. تلفات انسانی و خسارات مالی چقدر بود؟
در حملات ۱۱ سپتامبر، دو هزار و ۹۷۷ نفر، بدون احتساب ۱۹ هواپیماربا، کشته شدند. بیش از دو هزار و ۶۰۰ نفر در مرکز تجارت جهانی و ۱۲۵ نفر در پنتاگون جان باختند.
هزینه اجرای خود عملیات برای القاعده حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار دالر برآورد شده است، اما خسارات اقتصادی حملات برای امریکا سرسام‌آور بوده است. در حدی که هزینه جبران خسارت حملات هفت میلیارد دالر گزارش شد، ۴۰ میلیارد دالر بودجه اضطراری اختصاص یافت و دانشگاه براون می‌گوید اقدامات امریکا پس از آن حمله از جمله حمله به افغانستان، تا هشت تریلیون دالر هزینه برداشته است.
۸. طراح اصلی چه کسی بود و اکنون کجاست؟
خالد شیخ محمد، معروف به «کی‌اس‌ام»، ایده استفاده از هواپیماها به‌عنوان سلاح را مطرح و طراحی عملیاتی حملات را پیش برد. او در سال ۲۰۰۳ در پاکستان بازداشت و در سال ۲۰۰۶ به گوانتانامو منتقل شد. او همچنان در بازداشت امریکا است و پرونده‌اش در دادگاه نظامی ادامه دارد. یک دادگاه نظامی در گوانتانامو حکم داده است که محاکمه‌ی خالد شیخ محمد، متهم به طراحی و «مغز متفکر حملات ۱۱ سپتامبر» در ماه جون ۲۰۲۸ میلادی برگزار شود.
۹. چرا القاعده به امریکا حمله کرد؟
«کمیسیون ۱۱ سپتامبر» به این باور است که دلایل القاعده ترکیبی از ایدئولوژی افراطی و اهداف سیاسی بود. اسامه بن‌لادن حضور نیروهای امریکایی در عربستان، سیاست واشنگتن در خاورمیانه، حمایت امریکا از اسرائیل و تحریم‌های عراق را از محورهای دشمنی خود معرفی می‌کرد. او از سال ۱۹۹۶ آشکارا خواستار حمله به نیروهای امریکایی شده بود.
۱۰. آیا امریکا از قصد القاعده آگاه نبود؟
امریکا پیش از حملات دربارهی تهدید القاعده هشدارهایی دریافت کرده بود، اما اطلاعات موجود به یک تصویر عملیاتی واحد تبدیل نشد. گزارش روزانه رییس جمهوری امریکا در ۶ اگست ۲۰۰۱ دربارهی احتمال حمله اسامه بن‌لادن در داخل امریکا هشدار داده بود. کمیسیون ۱۱ سپتامبر بعدا گفت کشور برای چنین حمله‌ای آماده نبود.
جورج بوش، رییس جمهور امریکا در زمان انجام حملات ۱۱ سپتامبر در مکتب ابتدایی «اِما ای. بوکر» در شهر ساراسوتا در ایالت فلوریدا بود. او برای بازدید از مکتب و برنامه آموزشی دانش‌آموزان آن‌جا حضور داشت. بوش پیش از ورود به صنف از برخورد هواپیمای اول با برج تجارت جهانی خبر شده بود؛ اما تصور اولیه این بود که شاید یک حادثه باشد. سپس هنگامی که در صنف با دانش‌آموزان نشسته بود، اندرو کارت، رییس دفتر کاخ سفید، در گوش او گفت که هواپیمای دوم به برج دیگر برخورد کرده و «امریکا مورد حمله قرار گرفته است.»
۱۱. چرا برج‌های دوقلوی تجارت جهانی هدف قرار گرفتند؟
جمع‌بندی گزارش کمیسیون ۱۱ سپتامبر از هدف قرار گرفتن برج‌های دوقلو این است که مرکز تجارت جهانی برای القاعده نماد «قدرت اقتصادی» امریکا و «جهانی‌شدن» بود. خالد شیخ محمد به عنوان طراح حملات نیز نیویورک را مرکز اقتصادی امریکا می‌دانست. در این طرح، پنتاگون نماد قدرت نظامی و واشنگتن نماد قدرت سیاسی امریکا بود. حمله به این اهداف قرار بود «ضربه‌ای نمادین و گسترده» به امریکا وارد کند.
