یک حواله و ده نفر نانخور؛ پشت حوالههای مهاجران چه میگذرد؟
هر ماه، چشمهای رحیمه به راهی است که از آن پول میرسد؛ پولی که باید شکم ۱۰ نفر را سیر کند، کرایه خانه را بپردازد و بخشی از هزینه درمان شوهر بیمارش را تامین کند.
او پنج کودک خردسال دارد و شوهرش به دلیل بیماری کلیه توان کارکردن ندارد. در این خانه، نه درآمد ثابتی وجود دارد و نه نانآور دیگری؛ تنها امید خانواده، ۱۰۰ تا ۱۵۰ دالری است که یکی از بستگانشان از خارج از کشور میفرستد. پولی که حتی کفاف نیازهای اولیه آنان را نمیدهد.
او میگوید: «در خانه نانآور دیگری نداریم. طفلهایم کوچکاند و شوهرم مریض است. تنها درآمد ما همین پولی است که برایمان میفرستند. با این پول فقط مصرف بخور و نمیر داریم.»
رحیمه میگوید گاهی حتی همین کمک مالی نیز به دستشان نمیرسد. او احساس میکند که خانوادهاش به باری اضافی بر دوش پسرکاکای شوهرش تبدیل شدهاند و او از روی دلسوزی برایشان پول میفرستد. از سوی دیگر، رحیمه به دلیل داشتن کودکان خردسال و نداشتن سواد کافی، امکان کارکردن و تأمین هزینههای خانواده را نیز ندارد.
در خانواده دیگری، شکیلا نیز زندگی خود و پنج عضو دیگر خانوادهاش را با پولی میگذراند که پسرش از خارج میفرستد. او هر ماه بین ۲۵۰ تا ۳۰۰ دالر دریافت میکند.
به گفتهی شکیلا، خانوادهاش ماهانه ۱۶ هزار افغانی کرایه خانه میپردازد و باقیمانده پول را صرف خرید مواد غذایی و نیازهای روزمره میکند. پسر دیگرش نیز بیکار است و هیچیک از اعضای دیگر خانواده درآمدی ندارند. او میگوید با وجود دریافت پول از خارج، زندگیشان به روال عادی پیش نمیرود و برای تأمین نیازهایشان با مشکل روبهرو هستند.
وابستگی خانوادهها به حوالههای مهاجران
گزارش سهماهه سوم سال ۲۰۲۶ سازمان بینالمللی مهاجرت (IOM) نشان میدهد که حوالههای مهاجران برای بسیاری از خانوادههای افغانستان تنها کمک مالی نیست، بلکه منبع اصلی درآمد آنان است.
بر اساس این گزارش، ۸۷ درصد مهاجرانی که در ایران کار میکردند و برای خانوادههایشان در افغانستان پول میفرستادند، پس از بازگشت به افغانستان گفتهاند که حوالههای آنان منبع اصلی درآمد خانوادههایشان بوده است. این رقم در میان حوالهفرستندگان بازگشته از پاکستان ۶۵ درصد گزارش شده است.
پس از بازگشت طالبان به قدرت، افزایش مهاجرت، بیکاری و محدودیتهای اعمالشده بر زنان و دختران در زمینهای کار و آموزش نیز بر وضعیت اقتصادی خانوادهها تأثیر گذاشته است. در چنین شرایطی، شماری از خانوادهها بیش از گذشته به پولی وابسته شدهاند که اعضای مهاجرشان از خارج از کشور میفرستند.
فشار اقتصادی بر مهاجران؛ کار برای تأمین خانواده در دو سوی مرز
در همین حال، شماری از مهاجران اهل افغانستان در بیرون از کشور میگویند که فرستادن پول به خانوادههایشان در افغانستان، در کنار هزینههای سنگین زندگی در کشورهای میزبان، فشار اقتصادی و روانی زیادی بر آنان وارد میکند.
به گفتهی آنان، برای حمایت از خانوادههایشان ناچارند کارهای دشوار انجام دهند و بخشی از درآمدشان را، با وجود هزینههای روزمره خود، به افغانستان بفرستند.
سمیع، (نام مستعار) یکی از مهاجران افغانستانی مقیم ایران که در یک شرکت تولید آب معدنی کار میکند، میگوید ناچار است برای تأمین هزینههای زندگی خود و خانوادهاش کار کند. او که کارمند پیشین دولت افغانستان است، میگوید به دلیل نگرانیهای امنیتی نمیتواند به افغانستان بازگردد و مجبور است در شرایط دشوار در ایران بماند و کار کند.
فقر و کمبود فرصتهای کاری در افغانستان
وابستگی خانوادهها به پول اعضای مهاجرشان در خارج از کشور، در حالی است که افغانستان همچنان با فقر گسترده و کمبود فرصتهای کاری روبهرو است.
برنامه توسعهای سازمان ملل متحد میگوید در سال ۲۰۲۵ حدود ۷۴ درصد افغانستانیها، نزدیک به ۲۸ میلیون نفر، قادر به تأمین نیازهای اساسی زندگیشان نبودهاند.
این نهاد محدودیت فرصتهای کاری، بدهی و کاهش منابع درآمدی را از عوامل افزایش آسیبپذیری خانوادهها در افغانستان دانسته است.
بر اساس گزارش بیبیسی در جون ۲۰۲۱، بانک مرکزی افغانستان گفته بود که افغانستانیهایی که در خارج از کشور کار و زندگی میکنند، سالانه حدود ۷۰۰ میلیون دالر به خانوادههایشان در افغانستان میفرستند.
در کشوری که خانوادههای بسیاری با بیکاری و نبود درآمد ثابت روبهرو هستند، مهاجران از فاصله هزاران کیلومتری همچنان نانآور خانوادههایشان باقی ماندهاند؛ خانوادههایی که برای ادامهی زندگی، چشمانتظار پولی هستند که از آن سوی مرز میرسد.

