جنگ تازه علیه زنان افغانستان؛ چگونه می‌توان از خود دفاع کرد؟

از گذشته تا امروز، زنان افغانستان همواره با انواع مختلف خشونت، تبعیض و فشارهای اجتماعی روبه‌رو بوده‌اند. با موج مهاجرت و شکل‌گیری جامعه دیاسپورای افغانستان در اروپا، امریکا، کانادا و سایر کشورها، بسیاری امیدوار بودند که زنان در فضای بازتر و قانون‌مندتر بتوانند آزادانه‌تر زندگی، تحصیل و فعالیت کنند. اما در کنار فرصت‌های تازه، شکل جدید و پیچیده‌تری از خشونت نیز در حال گسترش است: نفرت‌پراکنی آنلاین و آزار و اذیت دیجیتلی علیه زنان دیاسپورای افغانستان.

امروزه با گسترش شبکه‌های اجتماعی و دسترسی گسترده مردم به اینترنت، این نوع خشونت دیگر محدود به خانه، خیابان یا محیط کار نیست، بلکه می‌تواند در هر لحظه و از پشت هر صفحه تیلفون، آرامش، اعتبار، حریم خصوصی و امنیت روانی یک زن را هدف قرار دهد. بسیاری از زنان افغانستانی در دیاسپورا، باوجود زندگی در جوامعی با قوانین حمایتی قوی‌تر، همچنان در فضای مجازی از سوی بخشی از جامعه افغانستانی مورد توهین، تهدید، تحقیر و حمله قرار می‌گیرند.

در این اواخر، موارد زیادی در شبکه‌های اجتماعی دیده می‌شود که زنان مورد توهین و تهدید قرار گرفته و یا تصاویر جعلی و دستکاری‌شدهٔ شان نشر می‌شود. زنانی که در بیرون از افغانستان به تحصیل، کار یا فعالیت‌های سیاسی، اجتماعی، رسانه‌ای و مدنی مشغول‌اند، بیشتر هدف این حمله‌ها قرار می‌گیرند؛ زیرا برای برخی افراد، حضور مستقل و فعال زنان هنوز هم قابل پذیرش نیست. در بسیاری از موارد، هدف از این حمله‌ها تحقیر، تهدید، تخریب شخصیت و یا انتقام‌جویی شخصی است.

یکی از خطرناک‌ترین اشکال این آزارها، ساخت تصاویر برهنه جعلی با استفاده از هوش مصنوعی و دیپ‌فیک است. تنها با چند تصویر عادی از یک زن، برخی افراد می‌توانند در مدت کوتاه تصاویر غیراخلاقی و جعلی تولید کرده و در صفحات مختلف منتشر کنند. تحقیقات بین‌المللی نشان می‌دهد که بخش بزرگی از قربانیان محتوای دیپ‌فیک زنان هستند.

براساس تحقیقات جهانی، حدود ۹۶ درصد محتوای دیپ‌فیک غیراخلاقی زنان را هدف قرار می‌دهد. در کشورهای مختلف، این مساله به‌عنوان یک جرم جدی شناخته می‌شود. برای مثال، در بریتانیا نشر تصاویر خصوصی، برهنه یا جعلی بدون رضایت فرد، تحت قوانین «Online Safety Act 2023» و قوانین مربوط به «Intimate Image Abuse» جرم محسوب می‌شود و می‌تواند مجازات زندان و جریمه‌های سنگین داشته باشد. در برخی ایالت‌های امریکا نیز افرادی که تصاویر خصوصی یا جعلی را بدون اجازه نشر می‌کنند، ممکن است به چندین سال زندان محکوم شوند.

شرکت‌هایی مانند Meta (مالک فیسبوک و اینستاگرام) نیز اعلام کرده‌اند که نشر تصاویر جعلی، برهنه یا تحقیرآمیز برخلاف قوانین این پلتفرم‌ها است و حساب‌های مرتبط می‌توانند حذف یا مسدود شوند.

ریشه‌های این خشونت

نفرت‌پراکنی آنلاین و آزار و اذیت دیجیتلی علیه زنان تنها یک مشکل تخنیکی یا مجازی نیست؛ بلکه بازتابی از فرهنگ زن‌ستیزی، سوءاستفاده از تکنالوژی و نبود آگاهی اجتماعی در بخشی از جامعه‌ی افغانستانی‌ است. تلخ‌تر از همه این است که این اعمال بیشتر از سوی افرادی انجام می‌شود که در ظاهر از «ناموس»، «غیرت» و «دفاع از زنان» سخن می‌گویند، اما در عمل خود به ابزار تحقیر، تهدید و تخریب زنان تبدیل می‌شوند. این تناقض، پرسش‌های جدی درباره مفهوم واقعی احترام، اخلاق و حفظ حریم خصوصی در بخشی از جامعه افغانستانی ایجاد می‌کند.

در بسیاری از موارد، مردانی که از نظر روانی یا اجتماعی دچار عقده، حسادت یا خشم هستند، از این ابزارها برای انتقام‌گیری یا تخریب شخصیت زنان استفاده می‌کنند. گاهی تنها دلیل این حمله‌ها این است که یک زن در شبکه‌های اجتماعی فعال است، درس می‌خواند، کار می‌کند و یا سبک زندگی متفاوتی دارد. برای برخی افراد، حضور مستقل و آزادانه زنان هنوز هم قابل پذیرش نیست.

پیامدهای نفرت‌پراکنی و آزار دیجیتلی

نفرت پراکنی آنلاین و آزار و اذیت دیجیتلی پیامدهای عمیق روانی، اجتماعی و امنیتی برای قربانیان دارد و در صورت بی‌توجهی، می‌تواند زنان بیشتری را از حضور در فضای عمومی و دیجیتال حذف کند. بسیاری از زنان پس توهین و تحقیر آنلاین و یا نشر تصاویر جعلی‌شان، دچار اضطراب، افسردگی، ترس و انزوای اجتماعی می‌شوند. این خشونت تنها در فضای مجازی باقی نمی‌ماند؛ در برخی موارد، تهدیدها به دنیای واقعی افراد نیز منتقل می‌شود.

چگونه می‌توان از خود دفاع کرد؟

با این حال، زنان دیاسپورای افغانستان باید بدانند که در برابر این نوع خشونت تنها نیستند و می‌توانند از حقوق قانونی در کشورهای میزبان استفاده کنند. در بسیاری از کشورهای غربی، قربانیان می‌توانند موضوع را به نهادهای حمایتی، پولیس سایبری و حتی خود شبکه‌های اجتماعی گزارش دهند. در بسیاری موارد، قربانی حق دارد درخواست حذف فوری محتوا، مسدود شدن حساب‌های متخلف و حتی پیگرد قانونی افراد دخیل را ثبت کند.

برای مثال، در بریتانیا نهادهایی مانند Revenge Porn Helpline UK، Refuge UK و Victim Support UK خدمات حقوقی، تخنیکی و روانی برای قربانیان خشونت دیجیتلی فراهم می‌کنند. این نهادها به قربانیان کمک می‌کنند تا تصاویر نشرشده حذف شوند، حساب‌های متخلف گزارش داده شود و روند قانونی تعقیب شود.

آگاهی زنان دیاسپورا درباره این حقوق و ابزارهای قانونی بسیار مهم است. سکوت در برابر این نوع خشونت، تنها باعث عادی شدن آن می‌شود. زنان باید بدانند که امنیت، کرامت و حضور آنان در فضای عمومی و دیجیتال قابل دفاع و حمایت است. همچنان، جامعه دیاسپورای افغانستان نیز باید در برابر این نوع رفتارها سکوت نکند و به‌جای حمایت از آزاردهندگان، از قربانیان حمایت نماید. اگر جامعه نتواند میان آزادی تکنالوژی و مسوولیت انسانی تعادل ایجاد کند، فضای دیجیتال به مکانی برای ترس، تحقیر و خشونت تبدیل خواهد شد.